آغاز مرمت اضطراری مقرنس و آینهکاری تالار ستوندار کاخ چهلستون اصفهان
مهر نیوز
اردیبهشت ۲۹, ۱۴۰۵
001
خبرگزاری مهر، گروه استانها- کوروش دیباج: در میان آثار شاخص معماری دوره صفوی که در قالب مجموعه باغهای ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدهاند، کاخ موزه چهلستون اصفهان جایگاهی کمنظیر در پیوند میان معماری، هنرهای تزیینی و روایتهای تاریخی ایران دارد. این بنای باشکوه نه تنها به واسطه ساختار معماری و جایگاه تاریخی خود اهمیت دارد، بلکه به دلیل مجموعهای از تزئینات نفیس شامل نقاشیهای دیواری، مقرنسکاریها، گچبریها و آینهکاریهای کمنظیر، یکی از مهمترین اسناد عینی هنر درباری دوره صفوی به شمار میرود؛ تزییناتی که هر کدام بخشی از هویت بصری و هنری این اثر جهانی را شکل دادهاند.
در چنین بستری، هرگونه آسیب به تزیینات ظریف این مجموعه نه تنها یک خسارت کالبدی به یک بنای تاریخی تلقی میشود، بلکه به معنای تهدید بخشی از میراث هنری و دانش سنتی معماری ایران است. آسیبهایی که در جریان رخدادهای موسوم به جنگ رمضان به بخشهایی از تزیینات تالار ستوندار کاخ چهلستون وارد شد، بار دیگر اهمیت مداخلات سریع حفاظتی، پایش مستمر وضعیت بناهای تاریخی و آمادگی تخصصی برای مدیریت بحران در پایگاههای میراث جهانی را برجسته کرد.
در همین چارچوب و همزمان با روز جهانی موزهها و هفته میراث فرهنگی، عملیات اجرایی رفع خطر و مرمت اضطراری مقرنس و آینهکاری طاقنمای اصلی تالار ستوندار کاخ موزه چهلستون اصفهان آغاز شده است؛ اقدامی که در نخستین گام با هدف تثبیت تزیینات آسیبدیده و جلوگیری از گسترش تخریبها انجام میشود و زمینه را برای اجرای مراحل علمیتر مرمت در آینده فراهم میکند. این عملیات در حالی آغاز شده که تالار ستوندار چهلستون یکی از حساسترین بخشهای معماری این بنای جهانی محسوب میشود و تزیینات آن از ارزش هنری و تاریخی بسیار بالایی برخوردار است.
مصطفی هادیپور، رئیس پایگاه میراث جهانی مجموعه چهلستون اصفهان در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: عملیات اجرایی مرحله رفع خطر و مرمت اضطراری مقرنس و آینهکاری طاقنمای اصلی تالار ستوندار این مجموعه تاریخی از روز گذشته ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ و همزمان با هفته میراث فرهنگی آغاز شده است.
وی گفت: اجرای این عملیات مرمتی با هدایت استادکاران مرمت تزیینات معماری و با محوریت حسین اعظمی، از مرمتگران با تجربه حوزه تزیینات سنتی و عضو گروه امانی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان در حال انجام است.
رئیس پایگاه میراث جهانی مجموعه چهلستون با اشاره به جایگاه معماری و هنری تالار ستوندار کاخ چهلستون تصریح کرد: این تالار یکی از مهمترین فضاهای معماری دوره صفوی در ایران به شمار میرود که تزیینات آن شامل مجموعهای کمنظیر از نقاشیهای دیواری، مقرنسکاری، آینهکاری و گچبریهای نفیس است و بخش مهمی از ارزش هنری و تاریخی این بنای جهانی را شکل میدهد.
به گفته وی، مقرنسها و آینهکاریهای طاقنمای اصلی تالار ستوندار نه تنها از نظر زیباییشناسی معماری اهمیت دارند بلکه به عنوان بخشی از نظام تزیینات رسمی در معماری درباری صفوی نقش مهمی در هویت تاریخی این بنا ایفا میکنند.
هادیپور با اشاره به آسیبهای ایجادشده در جریان جنگ رمضان اظهار کرد: متأسفانه در جریان این جنگ تحمیلی، بخشی از تزیینات ظریف این مجموعه از جمله مقرنسها و آینهکاریهای طاقنما دچار آسیبهایی شد که شامل ترکهای ساختاری، لختشدگی برخی قطعات، و گسستگی در بخشهایی از آینهکاری بود.
وی افزود: این آسیبها در نخستین ارزیابیهای فنی توسط کارشناسان پایگاه و متخصصان حوزه مرمت شناسایی شد و از همان زمان برنامهریزی برای جلوگیری از گسترش خسارتها در دستور کار قرار گرفت.
رئیس پایگاه میراث جهانی مجموعه چهلستون گفت: از همان روزهای نخست پس از وقوع آسیبها، بررسیهای دقیق میدانی و فنی با مشارکت گروههای تخصصی انجام شد و تیمهای کارشناسی از داخل و خارج مجموعه به ارزیابی وضعیت سازهای و تزیینی این بخش پرداختند.
به گفته وی، این بررسیها با مشارکت گروههای دانشگاهی، متخصصان مرمت تزیینات معماری، کارشناسان شورای فنی و همچنین مرمتگران پایگاه انجام شده و نتایج آن مبنای طراحی اقدامات اضطراری قرار گرفته است.
هادیپور اظهار کرد: مرحلهای که اکنون آغاز شده، در واقع نخستین گام عملی برای تثبیت شرایط و جلوگیری از تشدید آسیبها است. در این مرحله تمرکز اصلی بر رفع خطر، تثبیت بخشهای آسیبپذیر و جلوگیری از ریزش یا گسترش ترکها در ساختار مقرنسها و آینهکاریها است تا امکان برنامهریزی برای مرمتهای اصولیتر در مراحل بعدی فراهم شود.
مرمت اضطراری برای تثبیت تزیینات آسیبدیده
رئیس پایگاه میراث جهانی چهلستون در تشریح جزئیات عملیات مرمتی تصریح کرد: در بررسیهای اولیه مشخص شد برخی از اجزای مقرنس طاقنما دچار لختشدگی و ترکهای سطحی و عمقی شدهاند. در این مرحله مرمتگران در حال تثبیت این بخشها هستند تا از گسترش ترکها و جداشدگی قطعات جلوگیری شود.
وی افزود: در بخشهایی از مقرنس که اتصال قطعات دچار ضعف شده است، عملیات استحکامبخشی موضعی انجام میشود و مرمتگران با استفاده از روشهای حفاظتی و مواد سازگار با ساختار تاریخی بنا، قطعات آسیبدیده را تثبیت میکنند. این اقدامات با دقت و حساسیت بالا و با رعایت اصول علمی مرمت انجام میشود تا کمترین مداخله در اصالت تاریخی اثر صورت گیرد.
هادیپور در ادامه به وضعیت آینهکاریهای طاقنما اشاره و اظهار کرد: بخشی از آینهکاریهای این فضا در اثر ضربهها و ارتعاشات ایجادشده دچار گسستگی شدهاند و احتمال جدا شدن برخی قطعات وجود داشت. در مرحله مرمت اضطراری، مرمتگران با استفاده از روشهای تثبیت موقت و مواد نگهدارنده، قطعات آسیبپذیر را تثبیت میکنند تا از سقوط یا تخریب بیشتر آنها جلوگیری شود.
وی توضیح داد: این اقدامات در واقع نوعی تثبیت اضطراری محسوب میشود که هدف اصلی آن حفظ وضعیت موجود تا زمان تأمین اعتبار برای اجرای مرمتهای کامل و اصولی است. پس از تأمین منابع مالی لازم، مراحل بعدی شامل مرمت علمی، بازسازی بخشهای آسیبدیده و بازآفرینی ساختارهای تزیینی بر اساس مستندات تاریخی و مطالعات تخصصی انجام خواهد شد.
هادیپور تأکید کرد: عملیات فعلی به هیچ عنوان به معنای توقف برنامههای مرمتی نیست بلکه بخشی از روند مستمر حفاظت از این بنای جهانی است. پایگاه میراث جهانی چهلستون از زمان بروز آسیبها تاکنون پیگیریهای فنی و اجرایی لازم را به صورت مستمر دنبال کرده و روند حفاظت از بنا حتی در شرایط دشوار نیز متوقف نشده است.
چهلستون و اهمیت تزیینات آینهکاری در پروندههای میراث جهانی
رئیس پایگاه میراث جهانی چهلستون با اشاره به اهمیت آینهکاریهای این مجموعه در نظام تزیینات معماری ایران تاکید کرد: آینهکاریهای موجود در این بنا بخشی از سنت دیرینه هنر تزیینی ایران هستند که در دوره صفوی به اوج شکوفایی رسیدند.
وی ادامه داد: این تزیینات نه تنها از نظر هنری ارزشمندند بلکه در نظام مستندسازی میراث فرهنگی نیز جایگاه ویژهای دارند.
رئیس پایگاه میراث جهانی مجموعه چهلستون افزود: آینهکاریهای چهلستون در کنار سایر نمونههای تاریخی در ایران، به عنوان بخشی از پروندههای مرتبط با هنرهای تزیینی ایرانی مورد توجه محافل تخصصی قرار دارند و حفاظت از آنها اهمیت دوچندانی دارد. آسیب وارد شده به این بخشها به همین دلیل با حساسیت ویژهای از سوی متخصصان مورد بررسی قرار گرفت.
هادیپور با اشاره به فرآیند ارزیابیهای فنی تصریح کرد: بررسی وضعیت مقرنسها و آینهکاریهای طاقنما از دو مسیر انجام شد؛ نخست بررسیهای داخلی که توسط مرمتگران و کارشناسان پایگاه انجام شد و دوم مطالعات بیرونی که با مشارکت گروههای دانشگاهی و اعضای شورای فنی صورت گرفت. این بررسیها شامل پایش وضعیت ترکها، میزان جداشدگی قطعات و ارزیابی پایداری ساختاری تزیینات بوده است.
وی افزود: نتایج این مطالعات نشان داد که اگرچه آسیبها در برخی بخشها قابل توجه است اما با اقدامات بهموقع حفاظتی میتوان از گسترش آنها جلوگیری کرد. همین موضوع سبب شد تصمیم به اجرای فوری مرحله رفع خطر و تثبیت اضطراری گرفته شود.
رئیس پایگاه میراث جهانی چهلستون تأکید کرد: حفاظت از بناهای ثبتشده در فهرست میراث جهانی نیازمند واکنش سریع و مبتنی بر دانش تخصصی است و در مورد چهلستون نیز تلاش شده همه اقدامات با رعایت استانداردهای بینالمللی مرمت انجام شود.
وی افزود: مجموعه کاخ چهلستون به عنوان یکی از آثار ثبتشده در مجموعه باغهای ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو، از مهمترین نمادهای معماری و هنر دوره صفوی در ایران محسوب میشود و حفاظت از آن نه تنها مسئولیتی ملی بلکه تعهدی جهانی به شمار میآید.
هادیپور در پایان اظهار کرد: آغاز عملیات مرمت اضطراری مقرنس و آینهکاری طاقنمای تالار ستوندار در هفته میراث فرهنگی پیام روشنی درباره اهمیت حفاظت از میراث تاریخی ایران دارد. مجموعه چهلستون به رغم آسیبهای واردشده همچنان با تلاش متخصصان مرمت، کارشناسان میراث فرهنگی و استادکاران هنرهای سنتی در مسیر حفاظت و احیا قرار دارد و این روند با جدیت ادامه خواهد یافت.
