راز پایداری هرم بزرگ جیزه فاش شد؛ کشف سازوکار ضدزلزله در شاهکار مهندسی مصر باستان/ سازه‌ای که هزاران سال با زمین‌لرزه هم‌فرکانس نشد

به گزارش خبرنگار میراث‌آریا، دانشمندان در تازه‌ترین پژوهش‌های خود، به شواهدی دست یافته‌اند که نشان می‌دهد هرم بزرگ جیزه، مشهور به هرم خوفو یا خئوپس، به‌گونه‌ای طراحی شده که توانسته طی بیش از چهار هزار و ۶۰۰ سال، در برابر زمین‌لرزه‌های متعدد بدون آسیب جدی پایدار بماند؛ کشفی که می‌تواند نگاه تازه‌ای به سطح دانش مهندسی در تمدن مصر باستان ارائه دهد.

هرم بزرگ جیزه که ساخت آن بین سال‌های ۴۶۰۰ تا ۴۴۵۰ سال پیش تکمیل شده، در طول تاریخ چندین زمین‌لرزه قابل توجه را تجربه کرده است؛ از جمله زلزله‌ای با قدرت تقریبی ۶.۸ ریشتر در سال ۱۸۴۷ و زمین‌لرزه ۵.۸ ریشتری سال ۱۹۹۲. با وجود این رخدادها، این سازه عظیم همچنان بدون آسیب جدی در بخش‌های داخلی و بیرونی پابرجا مانده است.

پژوهشگران برای بررسی منشا این پایداری کم‌نظیر، ارتعاشات محیطی را در ۳۷ نقطه پیرامون هرم، شامل اتاقک‌های داخلی، بلوک‌های سنگی و بستر خاک اطراف ثبت و تحلیل کردند.

نتایج این مطالعه نشان داد که بیشتر ارتعاشات ثبت‌شده در داخل هرم، دارای فرکانسی بین ۲ تا ۲.۶ هرتز است؛ موضوعی که بیانگر توزیع یکنواخت تنش مکانیکی در سراسر سازه است. در مقابل، فرکانس ارتعاشات خاک پیرامونی هرم حدود ۰.۶ هرتز اندازه‌گیری شد.

دانشمندان تاکید می‌کنند این اختلاف فرکانسی، عامل کلیدی در کاهش خطر «رزونانس» یا هم‌افزایی ارتعاشی بوده است؛ پدیده‌ای که در بسیاری از سازه‌ها می‌تواند موجب تشدید لرزش و افزایش آسیب‌های ناشی از زلزله شود.

بر اساس یافته‌های پژوهشگران، جدایی فرکانسی میان بدنه هرم و بستر خاک، نوعی سپر طبیعی در برابر امواج لرزه‌ای ایجاد کرده و نقش مهمی در پایداری استثنایی این بنای باستانی طی هزاره‌ها داشته است.

مطالعه همچنین نشان می‌دهد در «اتاقک زیرزمینی» هرم، که مستقیما در بستر سنگی تراشیده شده، هیچ نشانه‌ای از تقویت ارتعاش مشاهده نشده است؛ موضوعی که از دید محققان، بیانگر عملکرد پایدار این بخش در برابر تنش‌های لرزه‌ای است.

پژوهشگران در ادامه دریافتند میزان تقویت ارتعاش با افزایش ارتفاع هرم بیشتر می‌شود و در «اتاق پادشاه» به بیشترین حد خود می‌رسد. با این حال، در اتاقک‌هایی که دقیقا در بالای این بخش قرار گرفته‌اند، شدت ارتعاش کاهش محسوسی دارد؛ موضوعی که احتمالاً به کاهش خطر آسیب‌دیدگی اتاق پادشاه در زمان وقوع زلزله کمک کرده است.

این یافته‌ها با نظریه‌ای همخوانی دارد که بر اساس آن، اتاقک‌های فوقانی هرم افزون بر کارکرد معماری، نقش حفاظتی و توزیع‌کننده فشار را نیز بر عهده داشته‌اند.

دانشمندان همچنین معتقدند استفاده از سنگ‌های آهکی سخت و متراکم در ساخت هرم، در افزایش مقاومت لرزه‌ای این سازه سهم قابل توجهی داشته است. با این حال، آن‌ها تأکید می‌کنند هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت که این ویژگی‌ها حاصل طراحی آگاهانه و مهندسی لرزه‌ای عمدی معماران مصر باستان بوده است.

پژوهشگران در جمع‌بندی این مطالعه نوشته‌اند: هرگونه فرضیه درباره بهینه‌سازی لرزه‌ای عمدی در طراحی هرم بزرگ، در حال حاضر در حد گمانه‌زنی علمی باقی می‌ماند؛ اما یافته‌های جدید نشان می‌دهد این سازه از منظر پایداری مهندسی، یکی از شگفت‌انگیزترین بناهای تاریخ بشر است.

انتهای پیام/