بوشهر در آینه واژه‌ها؛ اهمیت ماندگاری آثار مکتوب شهری

مجتبی گهستونی، روزنامه‌نگار و دبیر سرویس نخبگان و سمن‌های میراث آریا در یادداشتی نوشت: در روزهای گذشته فرصتی دست داد تا مجله «بوشهرنامه» ویژه سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۶ را ببینم و ورق بزنم و ساعت‌ها در آن غرق بشوم.‌

شاید امروز فرصتی باشد برای بازخوانی این تجربه و اندیشیدن به اینکه چگونه می‌توان چنین مجلاتی را دوباره به صحنه فرهنگ شهری بازگرداند.

وقتی از نقش نشریات محلی در حیات فرهنگی یک شهر سخن می‌گوییم، ناگزیر باید به مجلاتی اشاره کنیم که فراتر از یک رسانه، به سند هویت شهری بدل شده‌اند. بوشهرنامه از همین دست نشریات است؛ مجله‌ای که در دهه نود خورشیدی توسط سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری بوشهر منتشر می‌شد و توانست در مدتی نه چندان طولانی، جایگاهی ماندگار در حافظه فرهنگی شهر پیدا کند.

بوشهرنامه فقط یک نشریه نبود؛ آیینه‌ای بود که بوشهر از خلال آن خود را بهتر می‌دید. آیینه‌ای که نه‌تنها تصویر امروز شهر را بازتاب می‌داد، بلکه با ورق زدن تاریخ، فرهنگ، آیین‌ها، شخصیت‌ها و ریشه‌های اجتماعی، گذشته را به امروز پیوند می‌زد و چشم‌اندازی برای آینده ترسیم می‌کرد.

یکی از ویژگی‌های مهم این مجله، تنوع و غنای موضوعات آن بود؛ گویی سردبیران و نویسندگان آن باور داشتند که شناخت یک شهر تنها از مسیر تک‌بعدی ممکن نیست. از این رو، در هر شماره بوشهرنامه می‌شد جهان‌های مختلفی را دید.

روایت‌هایی از بوشهر؛ شهری ساحلی با تاریخ‌ کهن و هویتی همیشه زنده، همراه با تحلیل‌هایی درباره فرهنگ شهروندی، آسیب‌های اجتماعی و دغدغه‌های زیست شهری. پرونده‌هایی درباره گردشگری و ظرفیت‌های طبیعی، تاریخی و انسانی شهر. حتی معرفی نامداران استان بوشهر؛ چهره‌هایی که در ادبیات، موسیقی، پژوهش، هنر یا ورزش نقش‌آفرین بودند.  نوشته‌هایی ارزشمند در حوزه تاریخ آموزش و پرورش و سیر تکامل نهادهای آموزشی. توجه ویژه به زنان و نقش‌آفرینی آنان در ساخت اجتماعی و فرهنگی منطقه. گزارش‌ها و مقالاتی درباره معماری بوشهر؛ بافت تاریخی، خانه‌ها، کوچه‌ها و سبک زندگی جنوب. پرداختن به آیین‌ها و باورهای مردم؛ میراث ناملموسی که روح شهر را می‌سازد. نکوداشت و بازخوانی حیات فرهنگی و ادبی بزرگان فرهنگی و ادبی.‌ پرونده‌هایی درباره سلامت، فرهنگ تندرستی و سبک زندگی. موضوعاتی درباره خلیج‌فارس، تجارت، بازرگانی و نقش بوشهر در اقتصاد تاریخی و معاصر. مطالبی درباره پایداری و نگاه آینده‌محور به شهر، و البته نوشته‌هایی به مناسبت روز بوشهر؛ روزی برای تجلیل از هویت جمعی.

این تنوع موضوعی باعث می‌شد که هر کس با هر علاقه‌ای، بخشی از بوشهرنامه را نزدیک به دل خود بیابد. همین چندصدایی بودن، محتوای مجله را زنده، پویا و جامع می‌کرد.

بوشهرنامه تنها مجموعه‌ای از مقالات پراکنده نبود؛ پشت آن یک رویکرد آگاهانه فرهنگی قرار داشت. رویکردی که بر سه اصل مهم استوار بود. با مطالعه بوشهرنامه پی می‌بریم که این مجله تلاش می‌کرد ریشه‌ها را بازگو کند؛ از تاریخ و معماری تا آیین‌ها، موسیقی، چهره‌های ماندگار و میراث معنوی. حتی مسائل اجتماعی، آسیب‌ها، فرهنگ مشارکت شهری و اهمیت مسئولیت‌پذیری اجتماعی در نوشته‌ها نمود داشته باشد. معرفی اساتید، پژوهشگران و فعالان فرهنگی باعث می‌شد تجربه‌ها و ارزش‌ها از نسلی به نسل دیگر منتقل شود. در این چارچوب، بوشهرنامه نه‌تنها حافظ گذشته بود، بلکه زبانی بود برای گفت‌وگو درباره اکنون و آینده.

وجود یک نشریه جدی، منسجم و محتوایی مانند بوشهرنامه برای شهری مثل بوشهر نه یک تجمل، بلکه ضرورتی فرهنگی است. نشریات محلی ستون‌هایی برای پایداری فرهنگ شهر به حساب می‌آیند. چنین مجلاتی قادرند هویت و تاریخ شهر را ثبت کنند، نسل امروز را با میراث‌فرهنگی پیوند دهند، پرسش‌های اجتماعی را به دغدغه عمومی تبدیل کنند، نگاه پژوهشی و تفکر انتقادی را تقویت کنند، سرمایه اجتماعی و حس تعلق به شهر را افزایش دهند و شهر را به شهروندانش معرفی کنند.

یک مجله خوب می‌تواند دانش محلی تولید کند؛ دانشی که از دل مردم، خیابان‌ها، محله‌ها و روایت‌های بومی برآمده است. همین دانش، پایه توسعه‌ی فرهنگی پایدار است.

اگر امروز در بوشهر شاهد افزایش توجه به تاریخ محلات، میراث معماری، آیین‌ها و چهره‌های برجسته هستیم، بخشی از آن را باید مدیون تلاش‌هایی دانست که سال‌ها پیش در بوشهرنامه رقم خورد. 

این مجله توانست نسلی از جوانان، پژوهشگران و علاقه‌مندان را با موضوعات فرهنگی آشنا کند و آنان را به سمت مطالعه و تولید محتوا سوق دهد. بسیاری از مسائل فرهنگی که امروز در گفت‌وگوهای شهری مطرح می‌شود، نخستین بار در صفحات همین مجله زنده شد.

بوشهرنامه امروز شاید منتشر نشود، اما اثرش ادامه دارد؛ در ذهن کسانی که آن را خواندند و در آرشیو مراکز فرهنگی برای دسترسی دیگران تسهیل بخشیدند. در مقاله‌هایی که بعدها نوشته شد، و در اهمیت یافتن هویت بومی در گفتمان فرهنگی شهر.

بوشهرنامه، نمونه‌ای موفق از یک نشریه شهری است که نشان داد وقتی یک مجله با کیفیت، هدفمند و دغدغه‌مند منتشر شود، می‌تواند نیروی محرکه‌ای برای رشد فرهنگی یک شهر باشد.

این مجله به جای آنکه صرفاً اخبار فعالیت‌های شهرداری را بازتاب دهد، خود را به یک مرجع فرهنگی تبدیل کرد؛ مرجعی برای شناخت بوشهر، برای گفت‌وگو درباره مشکلات و برای پاسداشت داشته‌های ارزشمند این شهر.

انتهای پیام/