هدف از واردات خودرو چیست؟

طبق آمارهای رسمی، از آغاز آزادسازی واردات تا امروز درمجموع ۱۵۶ هزار دستگاه خودرو وارد کشور شده است؛ سهمی ناچیز که قرار بود کمر قیمت‌ها را بشکند، اما خود زیر بار سنگین طمع نهادهای مداخله‌گر کمر خم کرد. درحالی‌ که سال ۱۴۰۴ با ۷۵ هزار دستگاه و سال پیش از آن با ۶۰ هزار دستگاه، رکوردهای واردات جابه‌جا شد، اما بازار همچنان با قیمت‌های بالا درگیر است. مقصر این بن‌بست، نه تحریم‌های خارجی، بلکه مدل سیاستگزاری است که در آن ۳۲ نهاد ناظر و ۲۱ نهاد سهم‌بر، سر سفره واردات نشسته‌اند. این لشکر ناظران، پیش از آن‌که به فکر تنظیم بازار باشند، به فکر تامین بودجه و سهم‌بری خود از هر بدنه و لاستیک وارداتی هستند. این تفکر باعث شده است خودرو وارداتی به‌جای خلق ابزار رفاه، به کالایی فوق‌لوکس و دور از دسترس تبدیل شود.

فاجعه اصلی زمانی رخ داد که دولت لباس تنظیم‌گری و وکالت مردم را از تن درآورد و جامه‌ اَبَردلال به تن کرد. مسئولان مربوطه با درک عطش سیری‌ناپذیر بازار به‌جای تسهیل رقابت، به‌دنبال درآمدهای نقد و بی‌دردسر بودند. وقتی در عرصه اقتصاد کلان، خودرو نه یک کالای مصرفی، بلکه یک قلک و عابربانک در نظر گرفته می‌شود، طبیعی است که قیمت‌ها در سطحی حفظ می‌شوند که سود گمرکی و عوارض نجومی آن تضمین شود. این طمع نهادینه‌شده، مانع اصلی اثرگذاری واردات بر قیمت‌هاست؛ چراکه ارزان شدن خودرو به‌معنای کاهش درآمدهای دولت است.

بررسی‌های اخیر نشان می‌دهد ۸۴ درصد تقاضای بازار بر خودروهای زیر ۱.۵ میلیاردتومان متمرکز شده است. این یعنی اکثریت مطلق مردم در جست‌وجوی یک خودرو اقتصادی هستند؛ اما سیاست‌های حاکمیت دقیقا همین قشر را هدف قرار داده است. با حذف خودروهای اقتصادی از چرخه واردات و تحمیل هزینه‌های جانبی سنگین، عملا قشر متوسط و ضعیف از چرخه خودرودار شدن حذف شده‌اند. مدیریت دولتی نه تنها در کنترل بازار شکست خورده، بلکه آگاهانه پیروزی خود را در گرو فشار بیش‌تر بر معیشت مردم تعریف کرده است.

این وضعیت نشان می‌دهد واردات خودرو در ایران نه یک پروژه اقتصادی برای رفاه، بلکه یک سناریو درآمدزا برای نهادهایی است که خود عامل تخریب بازار هستند. تا زمانی ‌که حکمرانی اقتصادی دست از نگاه دلالانه بر ندارد، ورود هر تعداد خودرو، تنها ریختن بنزین بر آتش رانت‌خواری است. جراحی این غده سرطانی نه با تغییر مدیران، بلکه با خلع ‌ید نهادهای متعدد و طماع آغاز می‌شود.

از طرفی باید گفت داستان خودرو در ایران، داستان یک بن‌بست سیستماتیک است. از یک سو، با انحصاری دست‌وپاگیر به‌نام حمایت از تولید ملی مواجه‌ایم که خروجی‌ آن چیزی جز کاهش امنیت جانی و مالی شهروندان نبوده است. غول‌های جاده‌مخصوص، دهه‌هاست که تکنولوژی‌های از رده خارجِ قرن گذشته را در بسته‌بندی‌های جدید و با قیمت‌هایی نجومی به‌خورد مردمی می‌دهند که انتخاب دیگری ندارند. در این سوی شکاف، طبقه‌ متوسط و ضعیف قرار دارند؛ کسانی که باید برای خرید یک قوطی کبریت چهارچرخ که نه ایمنی دارد و نه رفاه، در صف‌های قرعه‌کشی بایستند یا تمام دارایی زندگی‌شان را در بازار سیاه قربانی کنند. برای این بخش از جامعه، خودرو نه یک کالا، که یک آرزوی دست‌نیافتنی یا یک سرمایه‌ اضطراری برای حفظ ارزش پول در برابر تورمِ افسارگسیخته است.

اما در سوی دیگر این شکاف عمیق، دنیای دیگری در جریان است. دنیای کسانی که برندهای لوکس جهانی را به قیمت نابودی اقتصاد نحیف ایران وارد می‌کنند و در خیابان‌هایی که آسفالت آن تحمل وزن این تجمل را ندارد، لایی می‌کشند. واردات محدود، تعرفه‌های سنگین و بازی‌های سیاسی با ابزار خودرو، تنها به سود کسانی تمام شده است که نبض بازار را در دست دارند و از هر نوسان قیمتی، ثروت‌های بادآورده به جیب می‌زنند.

افت قیمت خودروهای داخلی در بازار

خودروهای داخلی روز گذشته افت بهای ۵ تا ۱۵۰ میلیون‌تومانی را تجربه کردند. جایی که ری‌را (۱۴۰۵) با ۱۵۰ میلیون‌تومان کاهش ۳ میلیارد و ۲۴۵ میلیون‌تومان، شاهین اتومات (۱۴۰۵) با ۱۴۰ میلیون‌تومان کاهش ۲ ‌میلیارد و ۲۵۰ میلیون‌تومان، شاهین اتومات پلاس (۱۴۰۵) با ۱۳۰ میلیون‌تومان کاهش ۲ ‌میلیارد و ۵۰۰ میلیون‌تومان، تارا ۶ دنده V۱ پلاس (۱۴۰۵) با ۱۰۵ میلیون‌تومان کاهش یک‌میلیارد و ۸۷۰ میلیون‌تومان و پژو ۲۰۷ موتور TU۳ (۸۵گانه) (۱۴۰۵) با ۷۰ میلیون‌تومان کاهش یک‌میلیارد و ۶۰۰ میلیون‌تومان اعلام قیمت شدند.

از طرفی خودروهای مونتاژی افت بهای ۲۰ تا ۳۰۰ میلیون‌تومانی را تجربه کردند. جایی که ارزش فونیکس FX پریمیوم FWD (۱۴۰۴) با ۳۰۰ میلیون‌تومان کاهش به ۶ میلیارد و ۲۰۰ میلیون‌تومان، اکستریم TXL (۱۴۰۴) با ۲۵۰ میلیون‌تومان کاهش به ۸ ‌میلیارد و ۴۵۰ میلیون‌تومان، ام‌وی‌ام X۷۷ الیت (۱۴۰۵) با ۱۰۰ میلیون‌تومان کاهش به ۵ میلیارد و ۳۰۰ میلیون‌تومان، ام‌وی‌ام X۲۲ PRO دنده‌ای (۱۴۰۴) با ۶۰ میلیون‌تومان کاهش به ۲ میلیارد و ۷۰۰ میلیون‌تومان، چری آریزو ۵T اسپرت FL IE (۱۴۰۴) با ۵۰ میلیون‌تومان کاهش به ۳ ‌میلیارد و ۹۰۰ میلیون‌تومان و ام‌وی‌ام X۵۵ PRO اکسلنت اسپرت (۱۴۰۴) با ۲۰ میلیون‌تومان کاهش به ۴ ‌میلیارد و ۱۰۰ میلیون‌تومان رسید.

همچنین در میان خودروهای وارداتی نیز شاهد افت بهای چشمگیر ۱۰۰ تا یک‌میلیاردتومانی بودیم. جایی که تویوتا پرادو ۲.۴ لیتر توربو (۲۰۲۶) با یک‌میلیاردتومان کاهش ۴۶ ‌میلیاردتومان، تویوتا آوالون هیبرید (۲۰۲۵) با ۸۰۰ میلیون‌تومان کاهش ۱۳ میلیارد و ۲۰۰ میلیون‌تومان، تویوتا لندکروز ۶ سیلندر توربو VXR (۲۰۲۶) با ۵۰۰ میلیون‌تومان کاهش ۶۴ میلیاردتومان و ب‌ام‌و iX۳ Leading (۲۰۲۵) با ۴۰۰ میلیون‌تومان کاهش ۱۵ میلیارد و ۶۰۰ میلیون‌تومان قیمت‌گذاری شدند.