پدیده نوظهور حاشیه‌نشینی کارگاهی ــ صنعتی؛ زنگ خطر بی‌ضابطگی در حواشی شهرهای صنعتی

به گزارش بازار، فریدون بابایی‌اقدم، عضو هیأت مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران روز شنبه در گفت‌وگویی اظهار کرد: گسترش بی‌برنامه شهرها در پیرامون خود، فقط به تبدیل زمین‌های کشاورزی به سکونتگاه‌ها محدود نمانده است، بلکه تغییر کاربری اراضی به کاربری‌های کارگاهی و صنعتی خارج از چارچوب طرح‌های جامع و تفصیلی نیز در بسیاری از شهرهای کشور رخ داده است.

وی گفت: طبق ضوابط مصوب، حدنصاب تفکیک اراضی کارگاهی در اغلب شهرها ۶۰۰ متر مربع با ۴۰ درصد سطح اشغال است؛ اما بررسی میدانی در شهرهای صنعتی بزرگ و شهرهای متوسط بالای ۲۰ هزار نفر جمعیت نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از سوله‌ها و کارگاه‌های واقع در محدوده و حریم شهرها با مساحت‌هایی بسیار کوچک‌تر و در سطح اشغالی نزدیک به ۱۰۰ درصد احداث شده‌اند. این ساخت‌وسازها بدون رعایت الزامات عرض گذر، تراکم ساختمانی و ضوابط ایمنی، به‌شدت نظم کالبدی مناطق پیرامونی را برهم زده‌اند.

بابایی اقدم ادامه‌داد: ارزان بودن زمین، سهولت جذب نیروی کار محلی و نزدیکی به بازار مصرف از عوامل اصلی این روند است که موجب شده واحدهای تولیدی کوچک و متوسط، خارج از پهنه‌های مصوب صنعتی فعالیت کنند. پیامد این روند، کاهش هزینه تولید در کنار نابودی اراضی کشاورزی و ایجاد بافت‌های فاقد کیفیت و ایمنی بوده است.

وی یادآور شد: نمونه‌های شاخص و تاسف برانگیز این پدیده در شهرهای تبریز و همدان مشاهده می‌شوند؛ اما بررسی‌های منطقه‌ای نشان می‌دهد این معضل ابعاد ملی دارد و به یک چالش جدی در مدیریت و برنامه‌ریزی شهری بدل شده است.

عضو هیأت مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران با اشاره به اینکه «حاشیه‌نشینی کارگاهی–صنعتی» فاز تازه‌ای از حاشیه‌نشینی است، اظهار داشت: این روند از سکونت غیررسمی به تولید غیررسمی تغییر مسیر داده و ضمن ایجاد اشتغال غیررسمی، تهدیدی جدی برای نظم برنامه‌ریزی شهری، ایمنی، اقتصاد محلی و محیط‌زیست محسوب می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: مهار این پدیده نیازمند بازنگری اساسی در سیاست‌های مدیریت اراضی، نظارت سختگیرانه بر صدور پروانه‌ها و انطباق تصمیمات با واقعیت‌های محلی هر منطقه است.

این مقام مسئول اضافه‌کرد: طرح‌های توسعه شهری باید با نگاه پیشگیرانه و ایجاد پهنه‌های صنعتی برنامه‌ریزی‌شده، مانع گسترش توسعه خودجوش حواشی شوند.

بابایی‌اقدم هشدار داد که در صورت ادامه روند بی‌ضابطگی، تهدیداتی همچون نابودی زمین‌های مرغوب کشاورزی، رشد واحدهای فاقد ایمنی و افزایش آلودگی‌های زیست‌محیطی در شهرهای بزرگ، بخش گسترده‌ای از شهرهای صنعتی ایران را در بر خواهد گرفت و در این خصوص نقش شهرداران و شهرداری ها به عنوان متولیان شهری برجسته تر از پیش است.