کشف استخوانی ۲۲۰۰ ساله در اسپانیا؛ ردپای باستان‌شناختی فیل‌های جنگی هانیبال پس از دو هزاره آشکار شد/ از خاک کوردوبا تا تاریخ روم

به گزارش خبرنگار میراث‌آریا، گروهی از پژوهشگران اسپانیایی با انتشار نتایج مطالعه‌ای جدید از کشف بقایای استخوانی یک فیل در جنوب اسپانیا خبر داده‌اند؛ یافته‌ای که احتمال می‌رود به یکی از فیل‌های جنگی ارتش هانیبال، فرمانده برجسته کارتاژ در جریان جنگ دوم پونیک، تعلق داشته باشد.

نتایج این پژوهش که در شماره فوریه نشریه تخصصی «علوم باستان‌شناسی» منتشر شده، بر پایه بررسی قطعه‌استخوانی استوار است که در نزدیکی شهر کوردوبا در جنوب اسپانیا کشف شده و قدمت آن حدود ۲۲۰۰ تا ۲۲۵۰ سال برآورد شده است.

هانیبال، یکی از برجسته‌ترین فرماندهان نظامی جهان باستان، در اواخر سده سوم پیش از میلاد با عبور تاریخی از رشته‌کوه آلپ، ارتش کارتاژ را به قلب قلمرو جمهوری روم رساند؛ رخدادی که به یکی از ماندگارترین عملیات‌های نظامی تاریخ تبدیل شد. منابع تاریخی روایت می‌کنند که ۳۷ فیل جنگی در این لشکرکشی عظیم، سپاه کارتاژ را از شبه‌جزیره ایبری تا شمال ایتالیا همراهی کردند.

با وجود شهرت گسترده این رویداد، تاکنون هیچ مدرک مستقیم باستان‌شناختی از حضور این فیل‌ها در اختیار پژوهشگران قرار نداشت و شواهد موجود عمدتا بر داده‌های تاریخی و نشانه‌های غیرمستقیم محیطی استوار بود.

رافائل مارتینس سانچس، باستان‌شناس دانشگاه کوردوبا و سرپرست این پژوهش، این کشف را نقطه عطفی در مطالعات جنگ‌های پونیک توصیف کرده و معتقد است این بقایای استخوانی می‌تواند نخستین شاهد فیزیکی و مستقیم از حضور فیل‌های جنگی کارتاژ در غرب مدیترانه باشد.

این قطعه استخوان نخستین بار در سال ۲۰۱۹ طی کاوش‌های باستان‌شناسی کشف شد، اما در آن زمان به دلیل عدم تطابق با بقایای جانوران بومی منطقه، ماهیت آن مشخص نبود. مطالعات تکمیلی و بررسی‌های ریخت‌شناختی در سال‌های بعد نشان داد که این نمونه در واقع بخشی از مفصل پای راست جلویی یک فیل است.

این بقایا در محوطه‌ای باستانی و در لایه‌ای از خاک کشف شد که بر اساس آزمایش‌های تاریخ‌گذاری، به دوره پیش از تسلط روم بر منطقه بازمی‌گردد. این محوطه در محدوده یکی از سکونتگاه‌های مستحکم باستانی قرار دارد که رومیان آن‌ها را «اوپیدا» می‌نامیدند؛ مراکزی که پیش‌تر توسط اقوام سلت مورد استفاده قرار می‌گرفت و نقش مهمی در ساختار سیاسی و نظامی شبه‌جزیره ایبری ایفا می‌کرد.

کارتاژ، قدرت بزرگ مدیترانه غربی که در ساحل تونس امروزی استقرار داشت، در طول جنگ‌های پونیک برای حفظ و گسترش نفوذ خود در برابر جمهوری روم از فیل‌های جنگی به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای راهبردی در میدان نبرد بهره می‌برد. این حیوانات عظیم‌الجثه نه تنها کارکرد نظامی داشتند، بلکه نمادی از قدرت و هیبت ارتش کارتاژ محسوب می‌شدند.

با این حال، منشا دقیق این استخوان همچنان موضوع بررسی‌های علمی است. پژوهشگران هنوز نتوانسته‌اند با قطعیت مشخص کنند که این بقایا به فیل آسیایی تعلق دارد یا به گونه‌ای از فیل‌های آفریقایی که امروزه منقرض شده‌اند و بنا بر برخی فرضیه‌ها توسط کارتاژی‌ها برای اهداف نظامی مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

متخصصان بر این باورند که صرف‌نظر از تعیین گونه جانوری، این کشف از منظر باستان‌شناسی و تاریخ نظامی اهمیت قابل توجهی دارد؛ زیرا شواهدی ملموس از حضور فیل‌ها در فضای سیاسی و نظامی غرب مدیترانه طی یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ باستان ارائه می‌کند.

این یافته همچنین می‌تواند زمینه‌ساز پژوهش‌های گسترده‌تر درباره مسیرهای جابه‌جایی ارتش کارتاژ، ساختار لجستیکی لشکرکشی‌های هانیبال و نقش فیل‌های جنگی در معادلات نظامی جهان باستان باشد؛ موضوعی که همچنان یکی از جذاب‌ترین و بحث‌برانگیزترین حوزه‌های مطالعاتی در باستان‌شناسی نظامی و تاریخ مدیترانه به شمار می‌رود.

انتهای پیام/